बैंकको खबर । भारतीय अर्थतन्त्रमा ऋण बजारसँग जोडिएको महत्वपूर्ण निर्णय सार्वजनिक भएको छ। भारतीय रिजर्भ बैंक (आरबीआई) ले रेपो दर ०.२५ प्रतिशत विन्दुले घटाउँदै ५.२५ प्रतिशतमा झारेको छ ।

आरबीआईले रेपो दर घटाएपछि ऋणको ब्याजदर पनि सस्तो हुनेछ। यो निर्णय डिसेम्बर ३ देखि ५ सम्म बसेको मौद्रिक नीति समितिको (एमपीसी) बैठकपछि, आरबीआई गभर्नर सञ्जय मल्होत्राले डिसेम्बर शुक्रबार घोषणा गरेका हुन्।

रेपो दर भनेको आरबीआईले बैंकहरूलाई ऋण प्रदान गर्ने आधारभूत दर हो। यो दर घट्दा बैंकहरूले सस्तो ऋण पाउँछन् र सोही लाभ ग्राहकलाई सुलभ ब्याजदरका रूपमा हस्तान्तरण गर्छन्। यस अर्थमा निकट भविष्यमा घर तथा अटो ऋण ०.२५ प्रतिशतसम्म सस्तो हुने अनुमान छ।

फेब्रुअरीको बैठकमा आरबीआईले ब्याजदर ६.५ प्रतिशतबाट घटाएर ६.२५ प्रतिशत कायम गरेको थियो । जुन लगभग पाँच वर्ष पछि मौद्रिक नीति समितिले गरेको पहिलो दर कटौती थियो ।

अप्रिलको बैठकमा दोस्रो दर कटौती ०.२५ प्रतिशत विन्दुले गरिएको थियो। तेस्रो दर कटौती जुनमा ०.५० प्रतिशत विन्दुले गरिएको थियो। अब, ०.२५ प्रतिशत विन्दुको अर्को कटौती गरिएको छ। यसको अर्थ मौद्रिक नीति समितिले तीन चरणमा १.२५ प्रतिशतले ब्याजदर घटाएको छ।

रेपो दर भनेको के हो ?
आरबीआईले बैंकहरूलाई ऋण दिने ब्याजदरलाई रेपो दर भनिन्छ। रेपो दर घटाउनुको अर्थ बैंकहरूले कम ब्याजदरमा ऋण प्राप्त गर्न सक्छन्। जब बैंकहरूले सस्तो ऋण पाउँछन्, तिनीहरूले प्रायः यो लाभ आफ्ना ग्राहकहरूलाई हस्तान्तरण गर्छन्। यसको अर्थ बैंकहरूले पनि आफ्नो ब्याजदर घटाउँछन्।

रिजर्भ बैंकले किन रेपो दर बढाउने र घटाउने गर्छ ?
कुनै पनि केन्द्रीय बैंकसँग नीतिगत दरको रूपमा मुद्रास्फीतिसँग लड्न शक्तिशाली उपकरण हुन्छ। जब मुद्रास्फीति धेरै उच्च हुन्छ, केन्द्रीय बैंकले नीतिगत दर बढाएर अर्थतन्त्रमा पैसाको प्रवाह घटाउने प्रयास गर्छ।

यदि नीतिगत दर उच्च भयो भने, केन्द्रीय बैंकबाट ऋण बैंकहरूको लागि महँगो हुनेछ। फलस्वरूप, बैंकहरूले आफ्ना ग्राहकहरूको लागि ऋण महँगो बनाउँछन्। यसले अर्थतन्त्रमा पैसाको प्रवाह घटाउँछ। जब पैसाको प्रवाह घट्छ, माग घट्छ, जसले गर्दा मुद्रास्फीतिमा कमी आउँछ।

त्यसैगरी, जब अर्थतन्त्र कठिन चरणबाट गुज्रन्छ, पुनर्लाभको लागि मुद्रा प्रवाहमा वृद्धि आवश्यक हुन्छ। यस्तो अवस्थामा, केन्द्रीय बैंकले नीतिगत दर घटाउँछ। यसले केन्द्रीय बैंकबाट बैंकहरूलाई उपलब्ध हुने ऋण सस्तो बनाउँछ, र ग्राहकहरूले पनि सस्तो दरमा ऋण प्राप्त गर्छन्।